AI, Machine Learning & Recht — de VerderDenken-columns (CPO Radboud Universiteit)
AIRecht Editor
Tussen 2018 en 2021 schreef Mauritz Kop acht columns voor VerderDenken.nl, het kennisplatform van het Centrum voor Postacademisch Juridisch Onderwijs (CPO) van de Radboud Universiteit Nijmegen — motto: "Verder denken, scherper zijn". Het overkoepelende thema: kunstmatige intelligentie, machine learning, quantum en recht, geschreven op het moment dat die combinatie in Nederland nog nauwelijks een vakgebied was.
Verschillende columns kregen destijds ook een plek op dit blog, zoals het pleidooi We hebben dringend een recht op dataprocessing nodig. Deze pagina bundelt voor het eerst de complete reeks — met Engelse titelvertalingen voor internationale lezers — en spreekt een verschuldigde dank uit aan de redactie die de reeks mogelijk maakte.
CPO Radboud Universiteit — VerderDenken.
Acht columns, één doorlopend argument
Achter elkaar gelezen vormen de acht columns één betoog: wie wil dat Europa meetelt in artificiële intelligentie, moet eerst het juridische fundament op orde brengen — van data en auteursrecht tot productveiligheid en, uiteindelijk, quantum. De volledige reeks:
Kunstmatige Intelligentie, Machine Learning en Recht (EN: Artificial Intelligence, Machine Learning and the Law) — de aftrap: wat machine learning werkelijk is, en waarom juristen de techniek moeten begrijpen voordat zij haar kunnen normeren.
9 belangrijke technologische ontwikkelingen voor juristen (EN: Nine Key Technological Developments for Legal Professionals) — AI, blockchain en quantum in vogelvlucht voor de rechtspraktijk; zie ook de blogversie van deze column.
Computer Generated Works — wie of wat is daarvan de eigenaar? (EN: Computer-Generated Works — Who or What Owns Them?) — over auteursrecht en intellectueel eigendom op werken die machines voortbrengen; op dit blog uitgewerkt in Computer generated works: wie of wat is eigenaar?.
We hebben dringend een recht op dataprocessing nodig (EN: We Urgently Need a Right to Data Processing) — het pleidooi voor rechtszekerheid rond het verwerken van data voor machine learning, tegen de versnippering van het Europese datarecht; zonder trainingsdata immers geen Europese AI van betekenis.
Een wettelijk kader voor AI (EN: Shaping the Law of AI — A Legal Framework for AI) — de contouren van een risicogebaseerde AI-wet, met trans-Atlantische blik; verwant aan Shaping the Law of AI: Transatlantic Perspectives.
Een juridisch-ethisch kader voor quantumtechnologie (EN: A Legal-Ethical Framework for Quantum Technology) — de eerste quantumcolumn van de reeks — quantum als reguleringsvraagstuk, jaren voordat dat gemeengoed werd; op dit blog verschenen als Een Juridisch-Ethisch Kader voor Quantum Technologie.
Dit zijn de waarborgen bij de versnelde marktintroductie van vaccins (EN: The Safeguards Surrounding Accelerated Market Authorization of Vaccines) — samen met Suzan Slijpen, midden in de pandemie; de blogversie staat op deze pagina.
Verantwoorde toepassing van quantumtechnologie (EN: Responsible Application of Quantum Technology) — het sluitstuk (april 2021, rond het ECP-evenement): hoe Nederland zijn sterke quantumecosysteem verantwoord kan benutten, met ethiek en veiligheid als ontwerpeis in plaats van als na-gedachte.
Beeld bij de vierde column, 'We hebben dringend een recht op dataprocessing nodig' (2020).
De rode draad: van muziekrecht naar quantum
De reeks documenteert een intellectuele route die achteraf opvallend recht blijkt te lopen. Kop kwam uit het muziekrecht en het intellectuele eigendom; de eerste columns vertalen die IE-reflexen naar machine learning en naar de eigendomsvraag bij computer generated works. Daarna verschuift de blik naar data als grondstof — wie mag verwerken, delen, trainen? — en vervolgens naar de wetgever: welk kader maakt innovatie mogelijk zonder grondrechten te offeren? Elke column bouwt daarbij voort op de vorige, zodat de lezer die de reeks chronologisch volgt, in feite een minicollege technologierecht doorloopt.
De laatste twee quantumcolumns zetten de stap die later zijn academische werk zou bepalen. Het juridisch-ethische kader voor quantumtechnologie uit de reeks groeide uit tot de onderzoeksagenda die Kop als TTLF Fellow naar Stanford Law School bracht en die uitmondde in de oprichting van het Stanford Center for Responsible Quantum Technology. Wie de columns herleest, ziet de bouwstenen van dat latere quantum-governance-programma al liggen: risicodenken, technologie-specifieke regels, en ethiek die vóór de uitrol komt in plaats van erna.
Vooruitlopend op het Europese AI-kader
Herlezen anno 2026 valt vooral de timing op. De pleidooien voor een risicogebaseerde benadering van kunstmatige intelligentie, voor een recht op dataprocessing en voor Europese datasoevereiniteit verschenen vóórdat de EU AI Act, de Data Act en de Europese datastrategie hun definitieve vorm kregen. De columns vormen daarmee een stuk Nederlandse voorgeschiedenis van het Europese AI-recht — de lijn die op dit blog doorloopt in De Wet op de Artificiële Intelligentie.
Ook de wetenschappelijke doorwerking is traceerbaar. De dataprocessing-column kreeg zijn academische uitwerking in het paper The Right to Process Data for Machine Learning Purposes in the EU, dat permanent is gearchiveerd in de Stanford Digital Repository — een zeldzaam voorbeeld van een Nederlandstalige vakcolumn die vrijwel één-op-één doorgroeide tot internationale rechtswetenschap.
VerderDenken vandaag
Het platform VerderDenken.nl is inmiddels niet meer online; de columns zijn gearchiveerd en de oude Radboud-pagina's verwijzen door naar de huidige site van het CPO van de Radboud Universiteit, dat zijn kennisdeling in nieuwe vormen voortzet. Om die reden linkt deze pagina bewust niet naar de oorspronkelijke column-URL's: wat blijft, is de reeks zelf — hierboven volledig geïnventariseerd — en de doorwerking ervan in latere publicaties.
Dank aan de redactie
Een kennisplatform dat juristen drie jaar lang de ruimte geeft om vooruit te denken over technologie is geen vanzelfsprekendheid. De redactie van VerderDenken.nl gaf onderwerpen die destijds exotisch oogden — machinaal auteurschap, een recht op dataprocessing, quantumregulering — een serieus podium, dacht mee over koppen en opbouw, bewaakte de leesbaarheid zonder de scherpte eruit te redigeren, en hield de vaart erin van concept tot publicatie. Voor die jarenlange gastvrijheid en dat vakmanschap verdient het redactieteam van het CPO oprechte dank: zonder hen was deze reeks er niet geweest, en was een stuk Nederlands technologierecht later op gang gekomen.
Voor de rechtspraktijk is de les van de reeks onverminderd actueel: wie technologie pas juridisch doordenkt wanneer zij volwassen is, komt structureel te laat. Begin — zoals deze columns deden — bij de techniek zelf, en bouw het recht eromheen terwijl het veld nog vorm krijgt.
Laatst bijgewerkt: 6 juli 2026