Conclusie A-G Szpunar van 3 november 2026 in Like Company tegen Google (C-250/25): wanneer een AI-chatbot met RAG het persuitgeversrecht schendt en waarom training onder de TDM-uitzondering valt

In 2005 scande het Deense knipselbureau Infopaq dagelijks kranten en tijdschriften in, liet software zoeken naar trefwoorden en bewaarde telkens het trefwoord met de vijf woorden ervoor en erna. De Deense vereniging van dagbladuitgevers vond dat Infopaq daarmee hun artikelen reproduceerde, en het Hof van Justitie gaf hun in 2009 in zaak C-5/08 grotendeels gelijk: ook een fragment van elf woorden kan een reproductie zijn, als het de eigen intellectuele schepping van de maker uitdrukt. Zeventien jaar later is het knipselbureau een chatbot die op verzoek van de gebruiker in een paar seconden het web afzoekt. Op 3 november 2026 concludeerde advocaat-generaal Maciej Szpunar in zaak C-250/25, Like Company tegen Google, dat zo'n chatbot onder voorwaarden het recht van persuitgevers schendt. Het is de eerste zaak over generatieve AI die het Hof van Justitie bereikt.

Wat A-G Szpunar op 3 november 2026 concludeerde in de zaak van Like Company tegen Google

Like Company exploiteert in Hongarije een aantal nieuwswebsites. Het bedrijf stelt dat Google zijn artikelen gebruikte om de taalmodellen achter Gemini te trainen, en dat de chatbot die artikelen tussen 13 juni 2023 en 31 mei 2024 herhaaldelijk reproduceerde en aan het publiek beschikbaar stelde. Gemini werkt met retrieval-augmented generation (RAG): het model haalt bij een vraag actuele webpagina's op en verwerkt die in het antwoord. De rechtbank van Boedapest legde het Hof vier prejudiciële vragen voor. Twee gaan over training, twee over de antwoorden die de chatbot aan gebruikers geeft.

De A-G adviseert het Hof de twee trainingsvragen niet-ontvankelijk te verklaren. Volgens het persbericht van het Hof is niet aangetoond dat artikelen van Like Company voor de training van Gemini zijn gebruikt, en is training geen 'online gebruik' van perspublicaties in de zin van artikel 15 van de DSM-richtlijn. De vragen zijn daarmee hypothetisch. Over de antwoorden is hij uitgesprokener: wanneer een chatbot een publicatie van de website van een uitgever ophaalt, daarmee een antwoord opstelt en dat aan de gebruiker geeft, kan het recht van de persuitgever onder omstandigheden geschonden zijn. Een conclusie bindt het Hof niet. De rechters beraadslagen nu, en het arrest volgt later.

Waarom AI-training volgens de A-G in beginsel onder de tekst- en dataminingexceptie valt

Volledigheidshalve geeft Szpunar toch zijn opvatting over training. Het gebruik van beschermde werken en perspublicaties om een taalmodel te trainen is volgens hem in beginsel toegestaan onder de uitzondering voor tekst- en datamining uit artikel 4 van de DSM-richtlijn. In Nederland staat die uitzondering in artikel 15n van de Auteurswet. Die ruime lezing van de uitzondering staat op gespannen voet met het vonnis van het Landgericht München I van 11 november 2025 in GEMA tegen OpenAI, waarin de Duitse rechter aannam dat songteksten in de modelparameters waren vastgelegd en dat die vastlegging buiten de dataminingexceptie viel.

De uitzondering kent twee voorwaarden. De datamining moet plaatsvinden op werken waartoe men rechtmatig toegang heeft, en de rechthebbende mag het gebruik niet hebben voorbehouden, wat hij voor online materiaal met machineleesbare middelen doet. Artikel 53, eerste lid, onder c, van de AI Act verplicht aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden tot een beleid dat zulke voorbehouden respecteert. Die plicht geldt sinds 2 augustus 2025; voor modellen die vóór die datum in de handel waren, loopt op grond van artikel 111, derde lid, een overgangstermijn tot 2 augustus 2027. Wie de Amerikaanse kant van dezelfde vraag volgt, ziet het verschil met de uitspraak van het Derde Circuit in Thomson Reuters tegen Ross, die wij op 30 september bespraken: daar werd training op Westlaw-headnotes geen fair use geacht. MediaPost meldde op 4 november 2026 dat Ross om een nieuwe behandeling heeft gevraagd.

Twee toetsen voor RAG-antwoorden: onrechtmatige toegang tot het artikel en een herkenbare uitdrukkingsvorm

Het persuitgeversrecht beschermt de investering in een publicatie. Feiten uit het nieuws blijven vrij, en de A-G benadrukt dat uitgevers geen monopolie op het nieuws zelf krijgen. Of een chatbotantwoord onder het reproductierecht van de uitgever valt, hangt volgens hem af van twee factoren. De eerste is de toegang: heeft de chatbot de publicatie onrechtmatig verkregen, met name door doeltreffende technische voorzieningen te omzeilen, zoals een betaalmuur of een blokkade tegen scraping? De tweede is de inhoud van het antwoord: geeft het alleen feiten weer, of hergebruikt het de uitdrukkingsvorm van het artikel zo herkenbaar dat de gebruiker het origineel niet meer hoeft te lezen?

Het recht van beschikbaarstelling aan het publiek is volgens de A-G in de regel geschonden als de uitdrukkingsvorm van een publicatie stelselmatig herkenbaar terugkomt in antwoorden op verwante vragen. Aansprakelijk is de aanbieder van de chatbot, maar alleen wanneer die handelingen inherent zijn aan zijn verdienmodel of wanneer hij geen passende maatregelen heeft genomen om ze geloofwaardig en doeltreffend tegen te gaan. Hier keert Infopaq terug. De vraag is weer hoeveel van de eigen formulering van een journalist overblijft in een uittreksel, en het knipselbureau staat nu bij de exploitant van de chatbot.

Hoe de conclusie samenvalt met de AI Act en het Franse mededingingstoezicht op Google

De conclusie verschuift de juridische druk van de trainingsfase naar het moment van gebruik. Dat sluit aan bij de manier waarop de markt zich ontwikkelt: chatbots met webtoegang beantwoorden nieuwsvragen in hun eigen interface, en minder lezers klikken door naar de site van de uitgever. Het mededingingsrecht was hier eerder. De Franse Autorité de la concurrence legde Google op 20 maart 2024 een boete van 250 miljoen euro op wegens het niet nakomen van toezeggingen over de vergoeding van naburige rechten. In die beslissing stelde de Autorité ook vast dat Google inhoud van persuitgevers had gebruikt voor zijn chatbot Bard zonder uitgevers en de toezichthouder daarover te informeren. Volgens Reuters en PYMNTS versterkt de conclusie de onderhandelingspositie van uitgevers bij licenties voor retrieval, meer dan bij licenties voor training.

Voor de AI Act zelf verandert de conclusie weinig aan de formele verplichtingen. Artikel 53 AI Act richt zich op aanbieders van modellen voor algemene doeleinden en hun trainingsgegevens. De RAG-laag zit bij de toepassing, en die kan ook in handen zijn van een Nederlandse onderneming, een gemeente of een uitgeverij die een eigen assistent op een ingekocht model bouwt. Of zo'n organisatie dan als aanbieder in de zin van de conclusie geldt, en of zij aansprakelijk is, hangt af van de omstandigheden: wie de retrieval inricht, of de inbreuk bij het verdienmodel hoort en welke tegenmaatregelen er zijn. Dat is een beoordeling per geval. Los daarvan staat de contractuele vraag wie het risico draagt. Een leverancierscontract dat alleen het onderliggende model dekt, regelt die verdeling voor de retrievalfunctie vaak niet.

Vijf vragen voor Nederlandse organisaties die een chatbot met webretrieval bouwen of inkopen

De twee toetsen van de A-G laten zich vertalen naar vijf controlevragen. Ze zijn bruikbaar voor een publieke dienstverlener met een informatieassistent, voor een advocatenkantoor met een onderzoekstool en voor een bedrijf dat een nieuwsmonitor voor zijn medewerkers laat bouwen.

• Toegangsroute: haalt de retrievallaag alleen vrij toegankelijke pagina's op, en respecteert zij technische toegangsbeveiligingen zoals betaalmuren en inlogvereisten? En houdt zij rekening met machineleesbare rechtenvoorbehouden, zoals een voorbehoud in de metadata of een robots.txt-instructie? Dat zijn twee juridisch verschillende categorieën: de eerste raakt de toegangstoets van de A-G, de tweede de voorwaarden van de dataminingexceptie.
• Uitvoertoets: is technisch begrensd hoeveel letterlijke tekst uit één bron in een antwoord terechtkomt, en is getest of antwoorden de opbouw en formulering van één artikel overnemen?
• Doorverwijzing: toont het antwoord de bron met een werkende link, zodat de gebruiker het origineel kan lezen?
• Tegenmaatregelen: is er een procedure om klachten van uitgevers te behandelen en bronnen uit te sluiten, en wordt die vastgelegd zodat de organisatie haar maatregelen kan aantonen?
• Contract: regelt de overeenkomst met de modelleverancier wie aansprakelijk is voor de retrievalfunctie, wie licenties met uitgevers afsluit en wie vrijwaart bij een claim?

De vragen over toegang en tegenmaatregelen volgen rechtstreeks uit de aansprakelijkheidsmaatstaf van de A-G. De uitvoertoets en de doorverwijzing raken de vraag of de gebruiker het origineel nog nodig heeft.

Waarom de zaak C-250/25 de Nederlandse regionale journalistiek en het publieke vertrouwen raakt

Het persuitgeversrecht werd in 2019 ingevoerd omdat de inkomsten van nieuwsmedia naar zoekmachines en platforms verschoven. In Nederland is het opgenomen in de Wet op de naburige rechten. Voor een regionale krant die gemeenteraadsvergaderingen bijwoont en rechtszaken volgt, dragen bezoeken aan de eigen site bij aan advertentie-inkomsten en aan de werving van abonnees. Als een chatbot het verslag van die raadsvergadering zo herschrijft dat lezers niet meer doorklikken, vervalt die bijdrage voor het werk dat het verslag mogelijk maakte. De maatstaf van de A-G laat feitelijke samenvatting toe en beschermt het journalistieke werk waar een antwoord het artikel zelf vervangt. Burgers kunnen zo nieuws via AI blijven opvragen, terwijl de redactie een rechtsgrond houdt om te onderhandelen over hergebruik van haar teksten.

Voor overheden die chatbots inzetten om burgers te informeren, telt dit dubbel. Een gemeentelijke assistent die nieuwsartikelen herformuleert, kan de rechten van uitgevers raken, en een overheid die burgers informeert moet kunnen uitleggen waar haar antwoorden vandaan komen. Een datum voor het arrest is nog niet bekend. Tot die tijd is de conclusie van Szpunar het enige Europese oordeel over RAG-antwoorden en het persuitgeversrecht op het niveau van het Hof.

Gebruikt uw organisatie een chatbot of zoekassistent van een externe leverancier? Met de AIRecht contractscan ziet u snel wat uw contract zegt over aansprakelijkheid, vrijwaring en licenties voor de bronnen die de assistent ophaalt. En wie wil weten of de publieke uitleg over zo'n assistent klopt met de transparantieplichten van de AI Act, kan terecht bij de AI-transparantiescan, die nagaat of gebruikers weten dat zij met een AI-systeem praten.

Bronnen (geraadpleegd op 4 november 2026): Hof van Justitie EU, conclusie A-G Szpunar in zaak C-250/25, Like Company (3 november 2026); Hof van Justitie EU, persbericht over de conclusie in zaak C-250/25 (3 november 2026); Reuters, Google's use of press by AI chatbot may infringe copyright rules, EU court adviser says (3 november 2026); PYMNTS, Google's Gemini Faces EU Copyright Scrutiny (3 november 2026); Hof van Justitie EU, C-5/08, Infopaq (16 juli 2009); Richtlijn (EU) 2019/790 (DSM-richtlijn), artikelen 4 en 15; Verordening (EU) 2024/1689 (AI Act), artikel 53; Auteurswet, artikel 15n; Autorité de la concurrence, Related rights: the Autorité fines Google €250 million for non-compliance with some of its commitments made in June 2022 (20 maart 2024); AI Act, artikel 111.