Gasthoogleraar Mauritz Kop in het Financieel Dagblad: AI-chatbots, media-archieven en een Buma/Stemra voor nieuws
Door de redactie van AIRecht.nl
Toen Nederlandse en Europese uitgevers in het najaar van 2023 hun websites begonnen af te schermen voor AI-chatbots als ChatGPT en Bard, vroeg Het Financieel Dagblad (FD) jurist en gasthoogleraar Mauritz Kop — verbonden aan Stanford University en gespecialiseerd in intellectueel eigendom en digitale technologie — om duiding. In het artikel van redacteur Sandra Olsthoorn (18 september 2023) schetste Kop niet alleen het probleem, maar ook een concrete uitweg. Want hoe houd je een vitaal nieuwslandschap overeind in een wereld waarin AI-modellen zich voeden met andermans journalistiek?
In dit artikel vatten we Kops analyse samen voor uitgevers, mediabedrijven, platformen en AI-ontwikkelaars die zoeken naar een werkbaar evenwicht tussen innovatie en een eerlijke vergoeding voor journalistiek werk.
De aanleiding
De aanleiding was een breed gedragen zorg in de mediasector. AI-systemen schrapen wereldwijd nieuwsarchieven om hun eigen product te verbeteren, en kunnen nieuws vervolgens in gesprekken met gebruikers verwerken — tot het punt waarop ze als concurrerende nieuwsbron gaan fungeren. Uitgevers zagen daarin een existentiële bedreiging, vergelijkbaar met de eerdere klap die kranten en tijdschriften opliepen toen Google en Facebook advertentie-inkomsten wegtrokken. Technische blokkades (een "niet welkom"-bordje voor de zogeheten spiders) bleken in de praktijk lekkend: ze werken alleen tegen partijen die zich eraan houden, en kopieersites aan de andere kant van de wereld omzeilen ze moeiteloos.
Blokkeren is geen oplossing
Volgens Kop is afschermen daarom geen oplossing, maar een symptoombestrijding met een gevaarlijke bijwerking. Als chatbots geen betrouwbare journalistieke informatie meer kunnen gebruiken, worden ze gevoed met materiaal uit minder betrouwbare hoeken van het internet. "Dan is de kans groter dat ze desinformatie en complottheorieën verspreiden", waarschuwde Kop in het FD — wat hij uitdrukkelijk een bedreiging voor de democratie noemde. De kwaliteit van de bronnen waarop AI leunt, is met andere woorden geen privékwestie van de mediasector, maar een publiek belang.
Een Buma/Stemra voor nieuws
In plaats van blokkeren bepleitte Kop een collectief licentiemodel: een instantie naar het voorbeeld van Buma/Stemra, die in Nederland de auteursrechten van componisten, tekstschrijvers en muziekuitgevers beheert en de vergoeding voor het gebruik van hun werk int en verdeelt. Mediabedrijven zouden hun artikelen langs die weg tegen betaling beschikbaar kunnen stellen aan AI-ontwikkelaars. De crux zit in de hoogte van de vergoeding. "De vergoeding hiervoor moet fair zijn", aldus Kop: te hoog, en techbedrijven betalen niet; te laag, en mediabedrijven kunnen geen kwaliteit blijven leveren. Een collectieve regeling verlaagt bovendien de transactiekosten — niet elke uitgever hoeft afzonderlijk met elk AI-bedrijf te onderhandelen.
Liever een Europees initiatief
Kops voorkeur ligt bij een initiatief vanuit de Europese Commissie. Een Europees model zou, net als eerder bij de privacywetgeving, kunnen "overwaaien" naar de Verenigde Staten en wereldwijd navolging krijgen. Onderliggend is zijn boodschap er een van pragmatisme boven polarisatie: "Uiteindelijk is het altijd beter als je er samen uitkomt in plaats van eindeloze rechtszaken te voeren." Dat is geen vrijblijvend optimisme — terwijl partijen als de New York Times openlijk procedures tegen AI-ontwikkelaars overwogen, wees Kop op de weg van afspraken en collectief beheer als het duurzamere alternatief.
Wat dit betekent voor uitgevers en AI-bedrijven
Voor de praktijk volgt hieruit een heldere agenda. Uitgevers doen er goed aan hun archief- en licentiepositie scherp te krijgen — welk materiaal auteursrechtelijk beschermd is, welke gebruiksvormen wil men toestaan, en tegen welke voorwaarden — voordat het gesprek met AI-bedrijven begint. AI-ontwikkelaars hebben juist baat bij rechtszekere toegang tot kwalitatieve data en bij afspraken die latere claims voorkomen. Op beide vlakken — het bouwen van een licentiestrategie, het inrichten van collectief beheer en het onderhandelen van faire voorwaarden — is dit precies het werk waarin onze praktijk mediabedrijven, uitgevers en technologiebedrijven bijstaat. Dit artikel is een redactionele samenvatting en geen juridisch advies; laat een concrete situatie altijd door een gespecialiseerd jurist toetsen. Zoals het spreekwoord wil: beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald.
Laatst bijgewerkt: 8 juni 2026.