Wat premier Jetten op 22 september 2026 ondertekende

Tijdens de Algemene Vergadering van de VN ondertekenden vertegenwoordigers van twintig landen en Commissievoorzitter Ursula von der Leyen de verklaring A Call for Control of Frontier AI Models. Namens Nederland tekende premier Rob Jetten. De Verenigde Staten, China, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk staan niet op de lijst. De tekst vraagt drie dingen: bedrijven moeten hun modellen vóór ingebruikname testen en onafhankelijk laten evalueren, overheden moeten standaarden afstemmen en ernstige veiligheidsincidenten gezamenlijk rapporteren, en VN-lidstaten moeten onderzoeken of er een internationale instelling voor frontier-AI kan komen die standaarden vaststelt, verificatie mogelijk maakt en staten bijeenroept wanneer capaciteitsdrempels worden overschreden.

Wat de AI Act al regelt voor modellen met systeemrisico

Voor de Europese Unie bestaat een deel van die verzoeken al als recht. Sinds 2 augustus 2025 gelden de artikelen 51 en 55 van de AI Act voor aanbieders van modellen voor algemene doeleinden met systeemrisico: modelevaluatie met adversariële tests, risicobeperking, cyberbeveiliging en het melden van ernstige incidenten aan het AI-bureau; voor oudere modellen loopt een overgangstermijn tot 2 augustus 2027. Een algemene plicht tot onafhankelijke evaluatie vóór release kent de verordening niet. Artikel 92 laat het AI-bureau zelf evalueren met onafhankelijke deskundigen, en sinds 2 augustus 2026 kan de Commissie boetes opleggen. Twee punten gaan verder dan de verordening: een internationale uitwisseling van incidentmeldingen, en menselijke controle over het model zelf.

Wanneer een internationaal toezichtorgaan een verdrag vraagt

Een diplomatieke verklaring bindt de Staat niet. De verklaring laat de vorm van de instelling open. Een nieuw orgaan dat bij Nederlandse aanbieders of datacenters zelfstandig kan verifiëren, vraagt een verdrag; de Grondwet regelt de goedkeuring en de overdracht van bevoegdheden in artikel 91 en 92 Grondwet. Voor zover zo'n verdrag de regels van de AI Act kan aantasten, is de Unie op grond van artikel 3 VWEU exclusief bevoegd; of het gehele verdrag uitsluitend door de Unie wordt gesloten, hangt af van de volledige inhoud. Het Internationaal Atoomenergieagentschap laat zien hoe lang dat kan duren: van de toespraak van Eisenhower in 1953 tot de eerste inspectie in februari 1962 ging ruim acht jaar voorbij; het Non-proliferatieverdrag, in werking sinds 1970, vormde daarna de basis voor verdere uitbreiding. Het artikel bespreekt ook wat de ontbrekende handtekeningen van de Verenigde Staten en China betekenen voor Nederlandse afnemers van frontier-modellen, hoe de verklaring aansluit op het risicorapport van de Europese financiële toezichthouders van 23 september 2026, en welke vijf vragen een organisatie aan haar modelleverancier kan stellen over evaluatie, incidentmeldingen en modelwijzigingen.

Meer lezen

AI Act, AI governanceMauritz Kop28 september 2026AI Act, frontier-AI, AI-modellen voor algemene doeleinden, systeemrisico, AI-bureau, internationaal recht, Grondwet, Verenigde Naties, toezicht, AI-governance

EBA, EIOPA en ESMA op 23 september 2026: frontier-AI, quantumcomputing en niet-EU-leveranciers als risico voor banken en verzekeraars. Wat DORA en de AI Act vragen

Wat de Europese toezichthouders op 23 september 2026 publiceerden

EBA, EIOPA en ESMA publiceerden op 23 september 2026 hun gezamenlijke risico-update voor het najaar (JC 2026 29). Het rapport is een samenvatting van de risicobeoordeling die de drie toezichthouders voorleggen aan de Financial Stability Table van het Economisch en Financieel Comité. Het behandelt drie thema's: de afhankelijkheid van de Europese financiële sector van partijen buiten de EU, de samenhang van die afhankelijkheid met cyber- en AI-risico, en private credit. Volgens een enquête van de EBA noemt ongeveer 80 procent van de banken de afhankelijkheid van ICT-dienstverleners buiten de EU/EER de grootste uitdaging. Cloud, software, betalingsverkeer, clearing en kredietbeoordelingen lopen voor een groot deel via ondernemingen buiten de Unie.

Frontier-AI en quantumcomputing als risico voor de financiële sector

De toezichthouders schrijven dat frontier-AI-modellen kwetsbaarheden in IT-systemen met grote snelheid en op grote schaal kunnen vinden en uitbuiten, ook nog onbekende zero-day-lekken. Over quantumcomputing staat er dat een geavanceerde quantumcomputer cryptografie kan ondermijnen die communicatie, transacties, databases en blockchains beveiligt, dat die dreiging zich eerder kan voordoen dan een bruikbare commerciële toepassing, en dat gegevens die vandaag worden onderschept later kunnen worden ontsleuteld. Wie op een klein aantal leveranciers buiten de EU steunt, loopt die risico's via schakels die hij niet zelf beheert. Het artikel legt de verbinding met Herstatt-risico, het afwikkelingsrisico dat zichtbaar werd bij de sluiting van Bankhaus Herstatt op 26 juni 1974: tegenpartijen hadden hun Duitse marken betaald en ontvingen de dollars in New York nooit.

Wat DORA en de AI Act nu al vragen

DORA (Verordening (EU) 2022/2554) geldt sinds 17 januari 2025 en regelt in de artikelen 28 tot en met 31 het beheer van ICT-derdenrisico, concentratierisico, de minimale inhoud van contracten en het Europese toezicht op kritieke ICT-aanbieders. Artikel 6, lid 4, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2024/1774 verplicht instellingen om in hun encryptiebeleid op te nemen hoe zij hun cryptografie waar nodig aanpassen op basis van ontwikkelingen in de cryptoanalyse; een vaste overstapdatum voor post-quantumalgoritmen staat er niet in. De AI Act voegt eisen toe aan AI-systemen met een hoog risico (artikel 15) en aan aanbieders van modellen die als model met een systeemrisico zijn geclassificeerd (artikelen 51 en 55), met overgangstermijnen tot 2 augustus 2027 voor modellen die al vóór 2 augustus 2025 in de handel waren. Het artikel eindigt met vijf vragen voor bestuur en inkoop bij een ICT-contract onder DORA, over datalocatie, concentratie, post-quantumcryptografie, AI-componenten en exit, en legt uit waarom dit rapport voor Nederlandse banken, verzekeraars, pensioenfondsen en hun leveranciers een ijkpunt is.