Wat premier Jetten op 22 september 2026 ondertekende
Tijdens de Algemene Vergadering van de VN ondertekenden vertegenwoordigers van twintig landen en Commissievoorzitter Ursula von der Leyen de verklaring A Call for Control of Frontier AI Models. Namens Nederland tekende premier Rob Jetten. De Verenigde Staten, China, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk staan niet op de lijst. De tekst vraagt drie dingen: bedrijven moeten hun modellen vóór ingebruikname testen en onafhankelijk laten evalueren, overheden moeten standaarden afstemmen en ernstige veiligheidsincidenten gezamenlijk rapporteren, en VN-lidstaten moeten onderzoeken of er een internationale instelling voor frontier-AI kan komen die standaarden vaststelt, verificatie mogelijk maakt en staten bijeenroept wanneer capaciteitsdrempels worden overschreden.
Wat de AI Act al regelt voor modellen met systeemrisico
Voor de Europese Unie bestaat een deel van die verzoeken al als recht. Sinds 2 augustus 2025 gelden de artikelen 51 en 55 van de AI Act voor aanbieders van modellen voor algemene doeleinden met systeemrisico: modelevaluatie met adversariële tests, risicobeperking, cyberbeveiliging en het melden van ernstige incidenten aan het AI-bureau; voor oudere modellen loopt een overgangstermijn tot 2 augustus 2027. Een algemene plicht tot onafhankelijke evaluatie vóór release kent de verordening niet. Artikel 92 laat het AI-bureau zelf evalueren met onafhankelijke deskundigen, en sinds 2 augustus 2026 kan de Commissie boetes opleggen. Twee punten gaan verder dan de verordening: een internationale uitwisseling van incidentmeldingen, en menselijke controle over het model zelf.
Wanneer een internationaal toezichtorgaan een verdrag vraagt
Een diplomatieke verklaring bindt de Staat niet. De verklaring laat de vorm van de instelling open. Een nieuw orgaan dat bij Nederlandse aanbieders of datacenters zelfstandig kan verifiëren, vraagt een verdrag; de Grondwet regelt de goedkeuring en de overdracht van bevoegdheden in artikel 91 en 92 Grondwet. Voor zover zo'n verdrag de regels van de AI Act kan aantasten, is de Unie op grond van artikel 3 VWEU exclusief bevoegd; of het gehele verdrag uitsluitend door de Unie wordt gesloten, hangt af van de volledige inhoud. Het Internationaal Atoomenergieagentschap laat zien hoe lang dat kan duren: van de toespraak van Eisenhower in 1953 tot de eerste inspectie in februari 1962 ging ruim acht jaar voorbij; het Non-proliferatieverdrag, in werking sinds 1970, vormde daarna de basis voor verdere uitbreiding. Het artikel bespreekt ook wat de ontbrekende handtekeningen van de Verenigde Staten en China betekenen voor Nederlandse afnemers van frontier-modellen, hoe de verklaring aansluit op het risicorapport van de Europese financiële toezichthouders van 23 september 2026, en welke vijf vragen een organisatie aan haar modelleverancier kan stellen over evaluatie, incidentmeldingen en modelwijzigingen.
Meer lezen